ЕР ТАРҒЫН

Жауды жеңген жайлы хабар кең далаға тез-ақ тарап кетті. Халық Ер Тарғынды қошаметпен күтіп алуға дайындалып жатыр. Көңілді әуендерден өз ұлдарына деген сүйіспеншілік пен ризашылық естіледі. Тек әскербасы қарт Қожақты Тарғынның жеңісі қуантпайды. Оның жүрегін қызғаныш оты өртейді. Ол өткен күндердегі әскербасы даңқын бір жола жоғалтудан сескенеді.

Акша ханның ордасы.

Сақан мен Балпан бастаған бір топ Тарғынының жігіттері келеді. Ақша ханның қызы Ақжүніс Сақаннан Тарғынның ерлігі туралы айтуын өтінеді. Ол жігітке өзінің күң қыздарының арасынан әдемі біреуін беруін уәде етеді. Тарғынның достары Сақан мен Балпан жас Тарғынның жауды жеңген керемет жеңісі туралы айтады. Алтын зембілге отырғызып Тарғынның сүйіктісі Дананы кіргізеді. Ақжүніс ойға шомады. Халық Тарғынды асыға күтуде. Тарғын келеді. Ол «О, халқым, сенің дауысыңда қиырдан да естимін» - деп әндетеді. Көңіл көтеру де, ән де жеңіскерлер құрметіне. Жаңқа би Тарғынды қолбасшы етіп тағайындау туралы шешімін айтып, Ақжүністі қалыңдыққа алуды ұсынады. Ызалы Қожақ Ақша ханға Тарғынды қолбасшы етіп тағайындауы қатерлі қателік екенін ескертеді. Тарғын Қожақты атаққұмар деп кінәраттайды. Кектенген Кожақ Тарғынмен егес үстінде, оған қылышын ала ұмтылады. Ақжүніс олардың арасына түседі.

Тарғын мен Дананың тойы. Халық салт жырларын жырлайды. Қожақ келіп Ақша хан өз шешімін өзгерткенін және ол қайта әскербасы болғанын хабарлайды. Сол жерде Қожақ Тарғынға оның көмекші болуын ұсынады. Қатты ашуланған Тарғын ол хан тағының күшігі емес екендігін, оның тірегі - тақ емес халық екендігін айтып жауап қайырады. Қожақ кетеді.

Дана Тарғынға басу айтады, олар бір-бірімен адалдыққа анттасады. Тарғын мен Дана таса болады.

Өзінің батырларымен Ақжүніс келеді. Ақжүніс Дананың күңі Ақжелеңді қорқытып, Тарғын мен Дананың арасына жік сал деп тапсырма береді. Ақжелең келіседі. Ақжүніс Данаға Тарғын оның сыңары еместігін айтып, басының амандығында қашуға көмегін ұсынады. Тарғынды тастап ешқайда кетпейтіндігін білдірген Дананы Ақжүніс зынданға салуға бұйырады. Ақжелең жүгіріп кеп Тарғынның келе жатқанын жеткізеді. Өтірік жылап тұрған Ақжеленді қалдырып, Ақжүніс жасырып калады. Тарғын келеді. Ақжелең оған Дана оны тастап, басқа батырмен қашып кеткендігін айтады. Тарғын қатты қайғырады. Күтпеген жерден Ақжүніс шығады. Ол Тарғынға өз махаббаты жайлы айтып жалған қылымсиды. Бірақ батыр көңілі оған аумайды. Күйінген Ақжүніс жалғыз қалады.

Өзен жағасы. Ақжүніс құрбыларымен Тарғынның жолын тосуда. Қапан ханның хабаршысы Қажен келді. Ол Ақжүніске Қапан хан келе жатқанын және оның адамгершілігі туралы, қызға деген махаббатын айтады. Сондай –ақ, оның Тарғынды тұтқындау туралы жоспары барын жеткізеді. Қапан келіп, қастандық жасаушылар өз жоспарларын бір жолата құрады. Ақжүніс Тарғынның келгенін хабар етеді, Ақжүністен басқаларының бәрі жасырынады. Ақжүніс Тарғынға өз адалдығын айтады. Капан келіп, Тарғынды достық ниетпен еліне қонаққа шақырады. Оған сеніп қалған аңғал батыр баратынын айтып, келісімін береді. Опасыз Қапан торауылда отырған жігіттеріне белгі беріп, Тарғынды ұстауларын бұйырады. Тартыс орын алады. Батырдың бой бермейтінін көрген Қожақ оны сыртынан шокпармен ұрып құлатады. Тарғын есінен талып құлайды. Ақжүніс пен Қапан масайрауда.

Жауды қуып келген Балпан жігіттерімен келіп, Тарғынды байлаудан босатады. Сақан келіп Ақжүністің сатқындығы туралы айтады. Ашуға мініп, кек алуға мақсат еткен Тарғын Сақан мен Балпанға әскерді жинауды бұйырады. Ақсақал оған қылыш пен қалқан табыстайды. Тарғын әскерімен сапарға аттанады.

Қапан ханның сарайында оның Ақжүніспен тойы болып жатыр. Салт бойынша той қырық күн, қырық түн жалғасуы керек. Қажен зынданнан қашып шықпақшы болған Дананы алып кіреді. Ақжүніс Дананы кемсітеді. Сауық сайран жалғасуда. Халық ән айтып, би билеуде. Той томалақ қызған шақта, қаһарлы Тарғын келіп, хан ордасының тас-талқанын шығарады.

Қапан хан мен оның жанындағылар тізерлеп, Тарғыннан рақымшылық өтінеді. Бірақ Тарғын бетінен қайтпайды. Ақжүніс тағы қулыққа салынып, батырдан өзін кешіруін сұрап, жалынады. Талғын оған үкім шығарады: ол өлуі тиіс. Балпан Дананы құтқарып алып келеді. Халық өзінің сүйікті батырының ерлігі мен батырлығын жырға қосады. Тарғын, Сақан және Балпан өз халқына адал болатынына ант етеді.